Cẩn trọng suy dinh dưỡng thể phù ở trẻ em

Suy dinh dưỡng là tình trạng thiếu hụt dưỡng chất dẫn đến ảnh hưởng quá trình sống, sinh hoạt và tăng trưởng của trẻ nhỏ. Tuy nhiên bạn có biết suy dinh dưỡng được thể hiện ở 3 trạng thái khác nhau là thể teo đét, thể phù và thể phối hợp.

Trong đó, trường hợp suy dinh dưỡng thể phù còn gọi là suy dinh dưỡng Kwashiokor là tình trạng dễ biến chứng nguy hiểm và nặng nhất là gây tử vong, vì thông thường bố mẹ hay nhầm lẫn trẻ bị béo phì, do các biểu hiện bên ngoài của trẻ giống như “dư cân”. Tuy nhiên nếu quan sát kĩ bạn sẽ thấy trẻ “béo” không đều, ví dụ như bụng, mặt, mu bàn tay, bàn chân sưng phù nhưng cẳn tay và chân thì khẳng khiu. Ngoài ra trẻ còn có những biểu hiện khác như da bị bong tróc, xuất hiện các đốm da ẩn đỏ  hoặc đen loang lổ, xanh xao, vàng vọt do thiếu máu, quáng gà,…

Ban đầu, ở thể nhẹ trẻ có thể có triệu chứng phù mặt, mí mắt, mu bàn chân, lâu dần sẽ chuyển sang phù toàn thân. Nếu không được điều trị kịp thời, xương và các cơ quan nội tạng như tim, gan, ruột cũng bị phù, gây nguy hiểm đến sức khỏe, thậm chí là tính mạng của trẻ.

Qua thăm khám và làm xét nghiệm, các bác sĩ sẽ dễ dàng nhận ra trẻ có dấu hiệu rối loạn sắc tố da, thiếu máu, gan to, giảm đạm máu, giảm albumin trong máu…

  1. Nguyên nhân trẻ bị suy dinh dưỡng thể phù
  • Nguyên nhân bệnh lý: Trẻ bị béo tròn có thể do mắc phải những chứng bệnh di truyền rối loạn nhiễm sắc thể, bệnh nội tiết, bệnh thận hoặc nhiễm khuẩn sơ sinh.
  • Nguyên nhân dinh dưỡng:

Những sai lầm về dinh dưỡng khi chăm sóc trẻ trong giai đoạn ăn dặm từ 6-24 tháng tuổi là nguyên nhân chính khiến trẻ bị suy dinh dưỡng thể phù.

Trong giai đoạn này, trẻ không được nhận đầy đủ các chất dinh dưỡng, đặc biệt là chất đạm. Bữa ăn nghiêng về các chất tạo năng lượng khác như bột đường hay chất béo. Vì lẽ đó, tuy trẻ vẫn nhận gần đủ năng lượng cho các hoạt động thông thường, nhưng lại không thể phát triển thể chất một cách toàn diện.

Bữa ăn bị mất cân bằng dinh dưỡng này được duy trì trong một thời gian dài hình thành thói quen ăn uống không lành mạnh và gây nên nhiều hệ lụy cho sức khỏe của trẻ về sau.

  1. Phòng và chữa suy dinh dưỡng thể phù
  • Phòng ngừa

Bạn nên chú ý đến việc cân bằng dinh dưỡng bắt đầu từ khi trẻ còn trong bụng mẹ, với 4 nhóm chất: chất đạm, chất béo, chất đường, rau củ và trái cây để phòng tránh tiểu đường hay nguy cơ béo phì.

phongngua

Khi con lên 6 tháng tuổi, mẹ bắt đầu cho ăn dặm với chế độ ăn cân đối 4 nhóm thực phẩm kể trên. Lưu ý nên cho trẻ ăn cả cái lẫn phần nước hầm.

Còn với trẻ 6 tháng tập ăn dặm với bột, mẹ đã bắt đầu bổ sung các thực phẩm giàu đạm như thịt, cá, trứng, tôm, đậu hũ, từng ít một. Khi trẻ được 7 tháng, mỗi ngày trẻ cần ăn 2 bữa bột, mỗi bữa nửa chén. Trong nửa chén đó phải có khoảng 15g thực phẩm giàu đạm (tương đương 1 muỗng canh súp).

Đến 9 tháng trẻ ăn 2/3 chén bột, cháo thì cần 20g thực phẩm giàu đạm, ngày 3 bữa. Trẻ 10 tháng trở lên nếu ăn đầy chén cháo cần 30g thực phẩm giàu đạm, ngày 3 chén đủ 4 nhóm như vậy.

Trẻ tuổi mầm non, mỗi ngày bạn nên bổ sung 40-50g thực phẩm giàu đạm, bên cạnh chất đường, chất béo, vitamin và khoáng chất khác.

Như vậy, trẻ dưới 2 tuổi cần khoảng 100g thịt cá và trẻ lớn cần khoảng 150g thịt cá mỗi ngày, bên cạnh 600-800 ml sữa, 30-40g dầu ăn, 100-120g rau củ, 150-200g trái cây.

dinhduong

Để phòng ngừa việc thiếu vitamin D, mẹ đừng quên tăng cường cho trẻ vận động dưới ánh nắng mặt trời 20 phút/ngày.

Thường xuyên theo dõi cân nặng của bé, khi thấy con có biểu hiện thiếu cân hay tăng cân nhanh bất thường, bố mẹ nên kiểm soát lượng và loại thức ăn trẻ nạp vào. Nếu thấy con có những biểu hiện béo thể phù như đã liệt kê ở trên, hãy nhanh chóng tham khảo ý kiến của bác sĩ để điều trị kịp thời.

  • Điều trị 

Nếu nghi ngờ trẻ mắc Kwashiorkor, đầu tiên, các bác sĩ sẽ tiến hành kiểm tra độ lớn của gan. Tiếp theo đó sẽ là các xét nghiệm máu và nước tiểu để đo nồng độ đạm, đường trong máu của trẻ. Những chỉ số này giúp xác định xem trẻ có bị suy dinh dưỡng hay không và cả các sự cố về cơ bắp, chức năng thận, sức khỏe tổng thể…

Tùy theo tình trạng của trẻ khi nhập viện, bác sĩ sẽ tăng cường năng lượng và bổ sung đạm, vitamin, các khoáng chất khác hoặc truyền máu cho trẻ.

Bên cạnh đó, bác sĩ còn hướng dẫn phụ huynh thực hiện bổ sung chế độ ăn điều trị với đầy đủ 4 nhóm chất dinh dưỡng cân đối. Việc bổ sung các khoáng chất như kẽm, sắt, acid folic và các vitamin tổng hợp có thể được kéo dài đến vài tháng sau khi xuất viện.

Công thức tính cân nặng với bé trai

X = 9,5kg + 2(N-1)

Trong đó:

9,5kg là cân nặng trung bình lúc 1 tuổi.

2 là số cân nặng tăng trung bình 1 năm.

N là số tuổi.

Ví dụ: Nếu bé của bạn 3 tuổi, ta tính như sau X = 9,5kg + 2(3-1) = 13,5kg. Vậy cân nặng của bé trai khi 3 tuổi sẽ là 13,5kg.

Công thức tính cân nặng với bé gái

X = 9kg + 2(N-1)

Trong đó:

9 kg là cân nặng trung bình lúc 1 tuổi.

2 là số cân nặng tăng trung bình 1 năm.

N là số tuổi.

Ví dụ: Nếu bé nhà bạn 3 tuổi, ta tính như sau X = 9kg + 2(3-1) = 13kg. Vậy cân nặng của bé gái khi 3 tuổi sẽ là 13kg.

sữa

  1. Các đối tượng dễ mắc Kwashiorkor

Trẻ sống trong gia đình thiếu thốn về điều kiện vật chất, đông con có nguy cơ bị suy dinh dưỡng thể phù rất cao, đặc biệt là trẻ:

  • Ngừng bú mẹ sớm
  • Chế độ dinh dưỡng nhiều tinh bột
  • Điều kiện sinh hoạt không hợp vệ sinh. Môi trường ô nhiễm chính là nguồn gốc khiến cho thực phẩm dễ bị nhiễm nấm, biến chất và gây hại cho sức khỏe.
  • Khu vực nơi trẻ sinh sống thường xuyên bị dịch bệnh hoành hành
  • Hệ miễn dịch của trẻ bị tổn thương do thiếu dinh dưỡng hay mắc các bệnh nguy hiểm như HIV…
  • Bệnh tiêu chảy và mất nước.